Historia:

Zamek powstał prawdopodobnie w drugiej poł. XIII w. Nie wiadomo, z czyjej inicjatywy - wszak był to okres rozbicia dzielnicowego, a Polska była wielkim polityczno-gospodarczym kotłem, w którym władze i wpływy zmieniały się niemalże z dnia na dzień. Jedynie przypuszczenia wskazują na króla czeskiego Wacława II (który tymczasowo władał Małopolską) lub Teodora Świebodzica, który administrował tymi terenami za panowania Henryka Brodatego, zaś kronika J. Długosza wspomina o kasztelanie sądeckim Piotrze Wydźga herbu Janina, który wedle kroniki miał również zakopać w okolicy skarby (a tak przynajmniej naopowiadały Długoszowi starosądeckie klaryski).

Początkowo zamek był drewniany, jedynym elementem kamiennym była 'wieża ostatniej obrony', tzw. Bergfrid. Wskazuje to niezbicie na cel funkcjonowania zamku – była to typowa strażnica kontrolująca szlak handlowy z Węgier do Krakowa, prowadzący właśnie Doliną Popradu. Z zamku wyruszały patrole pilnujące bezpieczeństwa na szlaku, zaś w samym zamku znajdowała się komora celna. To co najcenniejsze, czyli opłaty celne, przechowywano w potężnej wieży o murach 3-metrowej grubości, do której wejście znajdowało się wysoko ponad dziedzińcem. Prowadziła do niego drabina, którą w razie potrzeby można było wciągnąć. To co mniej cenne, czyli część mieszkalną zamku, chroniły umocnienia drewniane – wszak nie był to zamek o istotnym strategicznym znaczeniu, większa armia i tak poradziła by sobie z nim bez trudu, a na bandę watażków czy najazd lokalnego możnowładcy potężna wieża obronna otoczona drewnianymi umocnieniami wystarczała.

Znaczenie zamku zmieniło się w wieku XIV i XV, gdy oprócz komory celnej, był rezydencją obronną starostów sądeckich i przygraniczną strażnicą. W poł. XIV w. dobudowano do niego mur kamienny i rezydencję ulokowaną w najbezpieczniejszej, zachodniej części zamku. Na pocz. XVI w. wzmocniono jeszcze bardziej część frontową (wschodnią) zamku, dobudowując basteję - niską basztę z otworami strzelniczymi. Niestety zamek już wtedy znajdował się w kiepskim stanie, a najazd w 1657 r. (w czasie potopu szwedzkiego) szwedzkiego sojusznika, Jerzego Rakoczego, doprowadził do całkowitego zniszczenia zamku.

Pozostałe zamki i strażnice położone przy trakcie handlowym z Węgier do Krakowa to: Plavec i Kamenica (Słowacja), zamek w Muszynie, Czchowie, Tropsztyn.

Zamek obecnie:

W części obronnej (wschodniej) najlepiej zachowała się wieża obronna (Bergfrid), jej obecna wysokość to 10 m., pierwotnie była znacznie wyższa. Kilka metrów nad ziemią znajduje się wejście do wieży (to nie jest okno!). Tak, wchodziło się do niej po drabinie, którą w razie niebezpieczeństwa wciągano do środka. Na obecną chwilę do wejścia nie prowadzi żaden podest/schody, więc do wnętrza wieży nie wejdziemy – a szkoda. Mury wieży mają ok. 3 m. grubości, u podstawy średnica wieży wynosi 9 m. Za wieżą znajduje się dobudowana w XVI w. basteja (wczesna forma bastionu), z której w razie potrzeby można było ostrzeliwać drogę prowadzącą na zamek.

Od strony północnej odbudowano mur do wysokości ok. 1,5 m., za murem pierwotnie była sucha fosa i drewniany gródek, niestety żadne ich pozostałości nie przetrwały.

W części zachodniej, nad urwiskiem, stał budynek mieszkalny – była to najbezpieczniejsza część zamku (najbardziej oddalona od drogi, a od strony stromego zbocza atak był prawie niemożliwy). Znajdujące się tam ruiny z oknem (dawniej strzelniczym, obecnie służącym jako tło do romantycznych fotek) to fragment tego budynku mieszkalnego.

Od strony południowej odbudowano część muru do wys. ok 1 m., a przy ścieżce prowadzącej do zamku prowadzone są wykopaliska mające odsłonić fundamenty bramy wjazdowej. Docelowo brama ma zostać odbudowana, podobnie jak górna kondygnacja wieży, a wewnątrz ma powstać wystawa z eksponatami znalezionymi w trakcie wykopalisk.

Poza ruinami niewątpliwą atrakcją jest piękna panorama Rytra, Doliny Popradu i Pasma Radziejowej, rozpościerająca się z murów od strony zachodniej. Jeżeli udałoby się odbudować resztę wieży i stworzyć jakieś wejście dla turystów, widok byłby jeszcze piękniejszy. Trzymamy kciuki za powodzenie inwestycji! :-)